Περί πολιτικής αστάθειας

 Παρατηρώντας την Ελλάδα από το εξωτερικό, θα μπορούσε κάλλιστα να πει κάποιος πως η χώρα παρουσιάζει τρομακτική πολιτική αστάθεια.

Μια χούφτα απεργοί μιας από τις πιο κεντρικές παραγωγικές δραστηριότητες της χώρας εφορμούν ανενόχλητοι στο Υπουργείο Αμύνης, συγκρούονται με την (καθυστερημένη) αστυνομία, και όσοι συλλαμβάνονται αφήνονται την επόμενη μέρα, αφού οι συνάδελφοι τους και πλήθος αλληλέγγυων έχουν "πολιορκήσει" και την ΓΑΔΑ.

Από την άλλη, ένα ανοιχτά φασιστικό και ρατσιστικό κόμμα παίζει σε διπλό ταμπλό: από την μία εξαπολύει τους αυστραλοπίθηκους του στον δρόμο, σε μια φαινομενική (1) υποκατάσταση του νόμου και της τάξης, και από την άλλη, από το σεβαστό βήμα της βουλής κάνει "αντί-κοινοβουλευτική" προπαγάνδα, φτάνοντας σε φαντασιόπληκτες ρήσεις του τύπου "όταν έρθουμε εμείς στα πράγματα...", και παραληρώντας περί της πρακτικής δυνατότητας της Ελλάδας να παίξει κρίσιμο γεωπολιτικό ρόλο στην περιοχή, λόγω των ανεξάντλητων πλουτοπαραγωγικών πηγών (πετρελαίου, κ.α.) που παραμένουν αδρανή στα βάθη της Αιγαίου.

Η πρώτη ανοιχτή και δημόσια αντιπαράθεση του ριζοσπαστικού χώρου με τις φασιστικές και ρατσιστικές πρακτικές συναντά μια αδιανόητη χορωδία αστυνομικής καταστολής και δικαστικής αυθαιρεσίας, επιβεβαιώνοντας και στον πιο καχύποπτο την κυρίαρχη πολιτική του κράτους απέναντι στα "άκρα", την οποία είχε ξεστομίσει σε ανύποπτο χρόνο ο πρώην Υπουργός ΠροΠο πριν κάποιους μήνες: το μοναδικό πρόβλημα, μας είχε ενημερώσει τότε ο Υπουργός, με τις φασιστικές συμμορίες είναι ότι ενεργοποιούν το αντίθετο άκρο και προκαλείται έτσι μια περαιτέρω "ανομία".

Την ίδια στιγμή το ΠΑΣΟΚ, ο κυρίαρχος πόλος στελέχωσης του κρατικού μηχανισμού της Ελλάδας των τελευταίων 30 χρόνων, διασύρεται ανεπανόρθωτα από γελοία σκάνδαλα, με αποτέλεσμα κάποια εναπομείναντα στελέχη να αντιδρούν σπασμωδικά χειροτερεύοντας την ήδη κακή εικόνα τους, άλλα στελέχη να εγκαταλείπουν το βυθιζόμενο πλοίο, και άλλα να αυτοκτονούν. Η σμίκρυνση αυτού του κυβερνητικού κόμματος σε αστεία καρικατούρα της ιστορικής του διαδρομής σίγουρα προκαλεί ρωγμές στο κρατικό κατεστημένο, των οποίων το αποτέλεσμα εντείνει τις ήδη υπάρχουσες κοινωνικές (αν)ισορροπίες.

Μέσα σε αυτό το κλίμα, μια κορυφαία εφημερίδα του αστικού τύπου "αποκαλύπτει" πως η Ελλάδα απέφυγε στρατιωτικό πραξικόπημα στο τσακ, ρίχνοντας έτσι άφθονο λάδι στην φωτιά της κοινωνικής αρρυθμίας, προσθέτοντας την τελευταία πινελιά στον πίνακα της πολιτικής αστάθειας, την φημολογία της ανεξέλεγκτης κατηφόρας και των πιθανών αλλαγών που μπορεί να συμβούν στο μέλλον.

Μήπως όμως όλη αυτή η συζήτηση περί πολιτικής αστάθειας και η θεαματική χρήση του όρου δεν είναι τίποτα άλλο παρά μια σιωπηρή και ασυνείδητη αποδοχή της κυρίαρχης ιδεοληπτικής προπαγάνδας περί της συνεχιζόμενης ανομίας ως βασικότερο κοινωνικό πρόβλημα της Ελλάδας; Προφανώς, μια θολή και συγχυσμένη αναφορά σε αυτά τα γεγονότα προκαλεί ένα δέος: επιθέσεις σε υπουργεία, άνοδος της φασιστικής δεξιάς, φημολογίες περί πραξικοπημάτων, άγρια καταστολή οποιασδήποτε αντίδρασης, συνέχιση των μέτρων λιτότητας, καλέσματα από πασοκοθρεμμένους συνδικαλιστές περί γενικής απεργίας διαρκείας και καταλήψεων των βασικών πυλώνων του κρατικού μηχανισμού. Αλλά η έννοια της πολιτικής αστάθειας χρειάζεται περαιτέρω επεξεργασία. 

***

Τα τελευταία 3 χρόνια έχει υπάρξει μια άνευ ιστορικού προηγουμένου, σε παγκόσμιο επίπεδο, υποτίμηση: μειώσεις μισθών, συντάξεων και παροχών· δραματική πτώση της καταναλωτικής δύναμης, με καταστροφικό αντίκτυπο στην επιχειρηματική μικρο-ιδιοκτησία· στασιμότητα ή και αύξηση των τιμών με συνεπακόλουθο την κατρακύλα του βιοτικού επιπέδου· κάθετη αύξηση της φορολογίας· κατάρρευση του (ήδη προβληματικού) κοινωνικού κράτους μέσω μιας συστηματικής αποσυναρμολόγησης του συστήματος υγείας και εκπαίδευσης· τρομακτική αύξηση της ανεργίας· ένταση της κατασταλτικής πλευράς του κρατικού μηχανισμού· ραγδαία αύξηση της κοινωνικής αποδοχής φασιστικών/ρατσιστικών αντιλήψεων και πρακτικών.

Αυτές οι εξελίξεις έχουν απαντηθεί με μια σειρά από αγώνες: γενικές απεργίες, καταλήψεις δημοσίων κτιρίων και νοσοκομείων, άγριες συγκρούσεις με την αστυνομία, απαλλοτριώσεις και εμπρησμοί, από-νομιμοποίηση της πολιτικής σκηνής, συνελεύσεις γειτονιάς, έφοδοι σε σούπερ μάρκετ, το κίνημα στις πλατείες, τεράστια άνοδος της εκλογικής δύναμης της κοινοβουλευτικής αριστεράς, κατά τόπους εργασιακές αντιπαραθέσεις, απόπειρες αυτό-διαχείρισης, αλληλέγγυα οικονομία, πρόσκαιρη αλλά γενικευμένη ανυπακοή. Σίγουρα κάποιες από αυτές τις αντιδράσεις απέχουν από το να κατέχουν ουσιαστικά ριζοσπαστικά χαρακτηριστικά, αλλά προς το παρόν αυτό δεν έχει άμεση σημασία. Αυτό που έχει σημασία στην συγκεκριμένη αναφορά είναι πως οι παραπάνω αντιδράσεις έγιναν αντιληπτές (από τους συμμετέχοντες ή/και από τους θεατές τους), είτε σε πραγματικό επίπεδο είτε σε φαντασιακό/συμβολικό επίπεδο, ως απόπειρες ανατροπής της πολιτικής της λιτότητας και (ως πιθανές) εναλλακτικές απαντήσεις στην οικονομία της κρίσης.

Τόσο τα μέτρα που έχουν παρθεί, όσο και οι αντιδράσεις σε αυτά, παραμένουν άνευ προηγουμένου σε ένταση και συνέπειες. Την ίδια στιγμή όμως, αν επιχειρήσουμε μια κάποια αποτίμηση των αγώνων ενάντια στα μέτρα, το συμπέρασμα είναι πως η γενικευμένη αντίσταση δεν έχει καταφέρει να ανακόψει την συστηματική υποτίμηση.

Οι αγώνες πού έχουν ξεσπάσει (και στους οποίους συμμετέχουν ο ριζοσπαστικός χώρος, η αριστερά και ένα ετερογενές πλήθος ενός πρόσφατα προλεταριοποιημένου πληθυσμού) έχουν γεννήσει ελπίδες, έχουν τονώσει κατά καιρούς το ηθικό των ανθρώπων που εμπλέκονται σε αυτούς, έχουν δημιουργήσει νέες κοινωνικές σχέσεις και νέους τρόπους συνύπαρξης. Αλλά, παρά την δυναμική ένταση τους, δεν έχουν καταφέρει να πάρουν πίσω ούτε 50 ευρώ από τις περικοπές σε μισθούς, συντάξεις και επιδόματα· δεν έχουν αντιστρέψει παρά πρόσκαιρα την υποτίμηση της καταναλωτικής δύναμης, της αύξησης των τιμών ή και της φορολογικής επίθεσης· δεν έχουν καταφέρει να αντισταθούν στην καταρράκωση του συστήματος υγείας και εκπαίδευσης· δεν έχουν βρει τρόπους να αντισταθμίσουν την άνοδο της ανεργίας (έστω και με κοινωνικές πολιτικές που άπτονται της ρεφορμιστικής αριστεράς)· δεν έχουν καταφέρει να συνενωθούν δυναμικά απέναντι στην αυξανόμενη καταστολή και στα ολοκληρωτικά χαρακτηριστικά του καθεστώτος· δεν έχουν δείξει σημάδια (παρά μόνο περιστασιακά) μιας επιτυχούς αντιπαράθεσης με τις φασιστικές συμμορίες.

Αντιθέτως, αυτό που βλέπουμε να αναδεικνύεται εδώ και κάποιους μήνες στο ερειπωμένο τοπίο της κοινωνικής και ταξικής σύγκρουσης είναι μια αμηχανία και απογοήτευση, μια πρόσκαιρη αλλά ουσιαστική πρόσδεση στο εκλογικό θέαμα, μια εναπόθεση της ελπίδας ανατροπής της λιτότητας σε μορφές αντίστασης που θεωρούν κάθε ριζοσπαστική πρόταση ή πρακτική ανεδαφική και μη-ρεαλιστική. Αυτό δεν είναι αποτέλεσμα της λιποψυχίας της αριστεράς, η οποία ποτέ δεν είχε και ριζοσπαστικές αξιώσεις, αλλά περισσότερο της απογοήτευσης από την αποτυχία των έως τα τώρα τρόπων αντίδρασης.

Ταυτόχρονα, έχουμε μια απειλητική και ουσιαστική άνοδο του κοινωνικού κανιβαλισμού, την δημιουργία μιας ψευδούς αντί-συστημικής ρητορικής με ξεκάθαρα ρατσιστικές πρακτικές, την έμμεση επαναφορά του εθνικού κρατικού μηχανισμού ως διαμεσολαβητή/προστάτη που καλείται να επανορθώσει τα κακώς κείμενα της οικονομίας (μια εξέλιξη η οποία ανήκει τόσο στην ακροδεξιά ρητορεία όσο και στην ρεφορμιστική αριστερά).

***

Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, η γλώσσα της εξουσίας έχει όντως γίνει συνολικά ρεφορμιστική, με την έννοια πως το αίτημα για «κάθαρση», για συνολική αλλαγή του «συστήματος» διακυβέρνησης και οικονομικής διαχείρισης, ανήκει πλέον στα χείλη όλων εκείνων των οποίων επάγγελμα είναι να υπερασπιστούν τις κοινωνικές σχέσεις του καπιταλισμού.

Εκεί που παλιότερα υπόσχονταν μόνο την ευτυχία σε πολύ δελεαστικές τιμές, τώρα δεν κάνουν άλλο από το να αναγνωρίζουν τις αποτυχίες του συστήματος. Ξαφνικά, οι διαχειριστές των κοινωνικών σχέσεων ανακάλυψαν πως τα πάντα πρέπει να αλλάξουν, επιδεικνύοντας με αυτόν τον τρόπο πως ο πληθυσμός έχει χάσει κάθε εμπιστοσύνη στις κυβερνήσεις του. Εφιστούν όμως την προσοχή μας στο γεγονός πως μόνο αυτοί είναι ικανοί να επιτύχουν αυτές τις απαιτούμενες αλλαγές, καθώς μονάχα αυτοί έχουν την απαραίτητη εμπειρία και τα κατάλληλα μέσα για κάτι τέτοιο.

Αυτοί που διαχειριζόντουσαν δηλαδή την οικονομία και τις αντιφάσεις της για τόσο καιρό, εμφανίζονται ως οι πλέον κατάλληλοι για να διαχειριστούν την κρίση αυτής της οικονομίας, μέσω της απειλής πως οποιαδήποτε εναλλακτική απλά οδηγεί στην απόλυτη καταστροφή και την έλευση του εωσφόρου επί της γης. Η διαδικασία της αναγνώρισης των κακών κειμένων της οικονομίας και της διακυβέρνησης γίνεται βέβαια με ιδιαίτερη προσοχή, ασχέτως των φαινομενικά αντικρουόμενων προσεγγίσεων περί αυτής. Ανισότητες και δυσλειτουργίες οι οποίες εξέθρεψαν τους κρατικούς λειτουργούς και τις καπιταλιστικές σχέσεις στην προηγούμενη περίοδο εμφανίζονται –δια στόματος των ιδίων– ως σημεία απαραίτητης χειρουργικής επέμβασης, υποσχόμενοι πως (μέσω από τις απαραίτητες θυσίες που πρέπει να κάνουν οι προλετάριοι) οι νέοι σωτήρες μας θα μας γλιτώσουν από τις καταστροφικές συνέπειες που οι ίδιοι παράγουν μαζικά.

Η ανάγκη όμως για μεταρρύθμιση του συστήματος δεν είναι μια κοροϊδία που εκτοξεύουν οι υπερασπιστές του για να ρίξουν στάχτη στα μάτια των προλετάριων. Αντικατοπτρίζει αντιθέτως κοινωνικές διεργασίες που είναι ήδη εν κινήσει. Απλά, αυτό που πρέπει να εξασφαλιστεί είναι πως όποιες αλλαγές και αν είναι απαραίτητο να πραγματοποιηθούν, πρέπει να παραμείνουν υπό τον σαφή έλεγχο των ίδιων αφεντικών. Ή μήπως όχι;

***

Οι εξελίξεις στην πολιτική αρένα του τελευταίου χρόνου θέτουν υπό αμφισβήτηση την θεωρία περί πολιτικής αστάθειας. Αυτό που γίνεται από κάποιους αντιληπτό ως μια ιστορική μεταστροφή των πολιτικών δεδομένων, που διαταράσσει την ισορροπία του μεταπολιτευτικού σκηνικού, μπορεί εύκολα να γίνει κατανοητό ως μια απόδειξη της τρομακτικής ελαστικότητας της πολιτικής εξουσίας της καπιταλιστικής τάξης, η οποία δεν φοβάται να θυσιάσει ακόμα και τους πιο αποδεδειγμένα ικανούς υπηρέτες της προκειμένου να προχωρήσουν οι μεταρρυθμίσεις (βλ. συνολική υποτίμηση) που έχει επιλέξει. Οι αλλαγές του πολιτικού (θεατρικού) σκηνικού, αλλά και οι κυβερνήσεις που προκύπτουν από αυτή την διαδικασία, δεν επιδεικνύουν μια αδυναμία του συστήματος να αντλήσει συναίνεση απέναντι στην συνολική επίθεση εναντίον των προλετάριων. Αντιθέτως, δείχνουν πως είναι έτοιμοι να κάνουν οποιαδήποτε θυσία προκειμένου οι βασικοί πυλώνες της λιτότητας και της καταρράκωσης του βιοτικού επιπέδου να παραμείνουν σταθεροί.

Αν η έννοια της πολιτικής σταθερότητας γίνεται κατανοητή ως η αδιάκοπη εναλλαγή του ΠΑΣΟΚ και της ΝΔ ως κυβερνητικά κόμματα στον αιώνα τον άπαντα, τότε όντως το πολιτικό σκηνικό στην Ελλάδα έχει αλλάξει και παρουσιάζει αστάθεια. Αν όμως κατανοήσουμε την πολιτική σταθερότητα ως την απαραίτητη συνέχιση της οικονομικής λιτότητας, ακόμα και αν είναι απαραίτητο να αλλάξουν τα πρόσωπα τα οποία την επιβάλλουν και την διαχειρίζονται, τότε η πραγματική απορία είναι πως έχουν επιβάλλει την συνεχιζόμενη ύφεση με τόση σταθερότητα. Αν η έννοια της σταθερότητας έχει να κάνει με την έλλειψη ταξικών συγκρούσεων, και της γενικευμένης «ανομίας» που οι αγώνες αυτοί εμμέσως προκαλούν, τότε όντως η Ελλάδα διανύει μια περίοδο οξυμένης αστάθειας. Αν όμως η σταθερότητα αφορά στην αδιάκοπη συνέχιση των καπιταλιστικών σχέσεων και των πολιτικών της συστηματικής υποτίμησης του προλεταριακού πόλου, τότε είμαστε αναγκασμένοι να παρατηρήσουμε πως η καπιταλιστική σχέση και ο κρατικός της μηχανισμός παραμένουν άθικτοί –αν δεν ενδυναμώνονται κιόλας. 

***

Αν υπάρχει κάποια αστάθεια στην σημερινή κατάσταση, αυτή δεν οφείλεται ούτε στην ιστορική εξαφάνιση του ΠΑΣΟΚ ως κόμμα εξουσίας, ούτε στις φήμες περί επικείμενου πραξικοπήματος (2), ούτε και στην άνοδο της αριστεράς ως πιθανή νέα κυβέρνηση. Δεν οφείλεται ούτε και στις συνεχιζόμενες ταξικές συγκρούσεις που προφανώς και δημιουργεί η συνεχιζόμενη λιτότητα. Η αδυναμία των προλεταριακών αντιστάσεων απέναντι στην πρωτοφανή επίθεση που δεχόμαστε εντείνει την σταθερότητα της καπιταλιστικής τάξης.

Η αστάθεια σήμερα έχει να κάνει ρητά με την αδυναμία των ίδιων των διαχειριστών της οικονομίας και της κρατικής διαμεσολάβησης να υπολογίσουν με ακρίβεια και μακρό-οικονομική διαύγεια τα πραγματικά αποτελέσματα της ίδιας της πολιτικής που έχουν επιβάλλει. Στον βαθμό που δεν έχει εμφανιστεί μια ουσιαστική και μακροχρόνια λύση στην οικονομική κρίση σε παγκόσμιο επίπεδο, οι βραχυχρόνιες λύσεις που επιβάλλονται αυτή την εποχή είναι ακριβώς αυτό: βραχυχρόνιες. Δεν έχουν φανεί ικανές να επαναφέρουν συνθήκες πραγματικής κερδοφορίας σε ένα μακροχρόνιο ορίζοντα.

***

Όσο η κρίση θα συνεχίζεται (και από ότι φαίνεται αυτό ακριβώς θα κάνει), και ο εθνικός λόγος θα παραμένει κυρίαρχο χαρακτηριστικό του προλεταριακού αυτό-προσδιορισμού, είναι σίγουρο πως θα ενταθούν τόσο οι φασιστικές/ρατσιστικές αντιλήψεις και πρακτικές, όσο και η προσκόλληση στον κρατικό μηχανισμό ως αφηρημένο από μηχανής θεό και προστάτη που καλείται να εξισορροπήσει τις ανισότητες που προκύπτουν από τις καπιταλιστικές σχέσεις. Η προλεταριοποίηση μεγάλων τμημάτων του πληθυσμού θέτει ένα και μοναδικό ιστορικό στοίχημα: την υπεράσπιση του προλεταριάτου ως πόλο της καπιταλιστικής σχέσης και συνεπώς την προσπάθεια αντιστάθμισης της υποτίμησης εντός αυτής της σχέσης και των επακόλουθων πυλώνων της –αντιλαμβανόμενοι τους εαυτούς μας ως παραγωγικές μονάδες, ως εθνικές οντότητες, ως αιώνια ξεπεσμένους αλλά παρόλα αυτά συνεργάτες της καπιταλιστικής μηχανής. Ή την απαρχή της άρνησης της προλεταριακής εμπειρίας, καταστρέφοντας τους (εθνικούς, φυλετικούς και έμφυλους) διαχωρισμούς που επιβάλλει το κεφάλαιο και το κράτος για να διευκολύνουν την παραγωγή αξίας, την ανταλλαγή εμπορευμάτων και την αλλοτρίωση.

 Σημειώσεις

 (1) Φαινομενική γιατί στην πραγματικότητα δεν υπάρχει καμία υποκατάσταση, παρά μια αλληλοσυμπλήρωση, τόσο σε επίπεδο "μεταναστευτικής" πολιτικής, όσο και γενικότερης πολιτικής. Η χρυσή αυγή, είναι απολύτως σαφές, κάνει ό,τι κάνει στον δρόμο με την πλήρη συνεργασία και ανοχή των μπάτσων.

(2) Μια φαντασιακή εξέλιξη που πάει χέρι-χέρι με την άνοδο των φασιστικών συμμοριών, την ανάγκη μιας εκ των προτέρων καταδίκης κάθε «ακραίας» πολιτικής, και την υπεράσπιση τελικά της αγαπητής Δημοκρατίας –ως αδιαμφισβήτητη μορφή πολιτικής κυριαρχίας του κεφαλαίου. Προφανώς και οι αντιλήψεις που ορίζουν την διαχείριση της κρίσης στην Ελλάδα ως «απώλεια εθνικής κυριαρχίας» και «ξεπούλημα του εθνικού πλούτου» χτύπησαν αρκετά καμπανάκια στους στρατόκαυλους που ξεχείλισαν από πατριωτική οργή και καθήκον απέναντι σε αυτή την «προδοσία». Καλό όμως είναι να θυμούνται οι πάσης φύσεως συνωμοσιολόγοι πως δεν αρκούν κάποια στελέχη του στρατού (όσο στρατηγικές θέσεις και αν κατέχουν) για να επιτευχθεί πραξικόπημα. Πάνω από όλα, χρειάζεται και μια ουσιαστική στήριξη από σημαντικά κομμάτια της αστικής τάξης και του επιχειρηματικού κόσμου, κάτι το οποίο δεν υπάρχει σήμερα. Αν μη τι άλλο για τον απλούστατο λόγο πως μια στρατιωτική δικτατορία στην Ελλάδα θα οδηγούσε την χώρα de facto έξω από την Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ευρωζώνη, μια επιλογή που δεν μοιάζει να επιθυμεί όχι απλά η αστική τάξη αλλά και κανένα κομμάτι του πολιτικού και κοινωνικού ιστού (με εξαίρεση τα απομεινάρια του ΚΚΕ και της Ανταρσύας).

Άκου, κατάλαβε, και μετά πες δεν καταλαβαίνω

Υπήρχε περίπτωση να μην ψηφιστεί το μεσοπρόθεσμο; Αδύνατο. Χωρίς καλά-καλά να έχεις διαβάσει τι πραγματεύεται, μόνο και μόνο από την φιλολογία που το περιβάλλει, γνωρίζεις πως διακυβεύονται πολλά. Αλλά ας μην γελιόμαστε. Δεν διακυβεύεται ούτε η χρεοκοπία της ελλάδας, ούτε η δυνατότητα αποπληρωμής του χρέους, ούτε καν η αναδιάρθρωση της οικονομίας. Αυτό που διακυβεύεται είναι η επιβίωση ενός συστήματος που δεν έχει να κάνει ούτε με οικονομικές ανοησίες, ούτε με μακρο-οικονομικές εξυπνάδες.

Το μεγαλύτερο ψέμα που έχουν καταφέρει είναι πως μας έχουν πείσει πως δεν μπορούμε καν να καταλάβουμε τις ίδιες μας τις ζωές. Όχι. Χρειάζονται κάποιοι ειδικοί, οικονομολόγοι/δημοσιογράφοι/αναλυτές. Ίσα-ισα για να μας εξηγήσουν πως ό,τι σκεφτόμαστε, ό,τι ελπίζουμε, ό,τι περιμένουμε, είναι λάθος. Και οποιαδήποτε επιθυμία έχουμε, καλό είναι να ξεχαστεί. Γιατί υπάρχουν spreads, τόκοι, χρέη, δαπάνες, σπατάλες, κακο-διαχείριση. Απλά πράγματα: το χρήμα και η κοινότητα του. Το εμπορευμα και η εργασία. Οι ίδιες μας οι ζωές δεν έχουν νόημα, και δεν μπορείς να πείσεις πια κανέναν για το αντίθετο. Είσαι απλά από αυτούς που δεν καταλαβαίνουν και που πιθανότατα, μέσα σε αυτήν την άγνοια, οδηγείς την χώρα στην καταστροφή.

Αυτό που διακυβευόταν με το μεσοπρόθεσμο δεν ήταν η επιβίωση του κυβέρνησης του Πασοκ, ούτε και των συγκεκριμένων υπουργών της. Δεν ήταν ούτε καν το μέλλον της χώρας και του δημοσίου πλούτου της (αδιαφορώντας προς στιγμή για το γεγονός πως το μοναδικό κομμάτι του εθνικού πλούτου που ανήκει πραγματικά στον λαό του είναι το χρέος). Αν δεν περνούσε το μεσοπρόθεσμο, σταματούσαν όλα. Διαταρασσόταν η εύθραυστη ισορροπία αυτού του κόσμου. Έπαυε να έχει ισχύ αυτή η μικρή εξίσωση που λύνει και δένει τα πάντα: το κράτος αποφασίζει, εσύ το βουλώνεις. Ποιός μπορεί πραγματικά να φανταστεί τις συνέπειες που θα προέκυπταν από την αδυναμία υπερ-ψήφισης του μεσοπρόθεσμου; Σε συγκεκριμένο (concrete) επίπεδο, κάποια άλλη διέξοδο θα σκαρφιζόντουσαν. Πιο ήπια μέτρα, μεγαλύτερο χρόνο προσαρμογής, νέα δάνεια, νέο σχέδιο Marshall. Σε αφηρημένο (abstract) επίπεδο όμως; Πως μπορεί να ανεχτεί το κράτος και η οικονομία του, που μας έχει καταδικάσει σε τέτοια έλλειψη ζωής, να το κοροιδεύουμε γελώντας με την ψυχή μας; Δεν μας ενδιαφέρει ούτε να κοπούν οι μισθοί, ούτε να περικοπούν τα επιδόματα, ούτε να ανέβει το ΦΠΑ, ούτε να κατέβει το βιωτικό επίπεδο, ούτε να σωθεί η χώρα, ούτε να μην πουλήσουν τις γαμημένες τις παραλίες και τις "ομορφιές" της ελλάδας. Δεν μας ενδιαφέρει τίποτα από όλες αυτές τις μαλακίες. Μας ενδιαφέρει να έχουμε την δυνατότητα να παραμένουμε πραγματικά ανθρώπινοι μέσα στο απάνθρωπο, να μην μας παρασύρουν μέσα στην κόλαση τους. Απλά όλες οι αποφάσεις που παίρνουν, βρίσκονται σε άμεση αντιπαράθεση με αυτή την απλή επιθυμία.

Μια ανάσα χαλαρή, μακριά από τον θόρυβο και τα δακρυγόνα, έφτανε για να γίνει αυτό κατανοητό. Υπήρξε αυτή η κρίσιμη μάζα, ικανή να κάνει τέτοια βουτιά στην ιστορία, χωρίς καλά-καλά να έχει καταλάβει τι αποτολμάει; Από ότι φαίνεται όχι, αλλά αυτό δεν αλλάζει πολλά. Η μόνη ήττα που βιώσαμε ήταν στρατιωτική, και τελικά ίσως να μην έχει και σημασία, γιατί δεν είμαστε στρατιώτες. Η ρωγμή που ξεγλίστρησε ανάμεσα στον χαλασμό είναι αρκετή.

Σκυμμένοι για να αποφύγουμε τις πέτρες, όμορφοι όταν κλωτσούσαμε τα δακρυγόνα, γεμάτοι ζωή όταν τους κυνηγούσαμε. Και αδύναμοι όταν φτύναμε τα σωθικά μας, ένα αόρατο χέρι να μας σηκώνει όταν λυγίζαμε. Γνωριστήκαμε καλά όσοι είμασταν εκεί, και αυτά δεν ξεχνιούνται. Ούτε με μεσοπρόθεσμα, ούτε με αυτά τα τσογλάνια με τις μηχανές. Οι ιστορίες που έχουμε κρατήσει από εκείνες τις μέρες είναι ανεξάντλητες.

Είναι πιο δυνατοί από εμάς. Είναι καλύτερα οργανωμένοι, έχουν καλύτερη μνήμη, έχουν όλα τα όπλα που γουστάρουν στην διαθεσή τους. Και μαζί και τον Λόγο, αυτό τον τρομοκρατικό παραλογισμό που μετατρέπει το αληθινό σε ψεύτικο. Εμείς δεν έχουμε πολλά. Αλλά παραμένουμε απρόβλεπτοι και επικίνδυνοι. Και υπήρξαν και κάποιες στιγμές, μέσα στον χαμό, που νιώσαμε (και πρέπει να το ένιωσαν και αυτοί), πως η Ιστορία είναι με το μέρος μας.

psit. Με εκατοντάδες τραυματίες, δεκάδες συλλήψεις, ανθρώπους ξεψυχησμένους από τα δακρυγόνα, κυνηγημένους από τις ορδές και τις ρόδες των μπάτσων, με την πραγματική αλληλεγγύη να χρωματίζει το κάθε βήμα και την κάθε κίνηση χιλιάδων ανθρώπων, κάποιοι επέλεξαν να χύσουν το πιο μισητό δηλητήριο απέναντι στο πανέμορφο αυτό πλήθος, και να σκοράρουν πολιτικά αποκαλώντας όσους κινδύνεψαν και βοήθησαν και αντέδρασαν και απέκρουσαν, ασφαλίτες και προβοκάτορες. Μια μικρή συμβουλή: μην σας πετύχουμε πουθενά γιατί η ανοχή απέναντι σας είναι μια πολύ μακρινή γραμμή του ορίζοντα, και εμείς μόλις στρίψαμε στην πρώτη γωνία.

πρώτες σημειώσεις για τους "αγανακτισμένους" και τους εχθρούς τους

Αναμφισβήτητα, υπάρχουν τεράστια προβλήματα σε σχέση με την πρόσφατη κινητοποίηση στο Σύνταγμα και αλλού. Τα πιο σημαντικά έχουν ήδη παρατηρηθεί σε πληθώρα δημοσιεύσεις και συζητήσεις, και αφορούν περισσότερο στην ανάδειξη πως ο όρος "απολιτίκ" είναι βαθειά πολιτικός. Η επίσημη γλώσσα των κινητοποιήσεων αρνείται με επιφανειακό τρόπο αυτό που είναι αφηρημένα κατανοητό ως "παραδοσιακή πολιτική" (κόμματα, σύμβολα, αντιπαραθέσεις, κτ), επιβεβαιώνοντας ταυτόχρονα και με φοβερή δύναμη έννοιες και συμπεριφορές απελπιστικά πολιτικές που όμως αποκτούν διαστάσεις μεταφυσικές ακριβώς επειδή εμφανίζονται μυστικοποιημένες -ως κάτι άλλο από αυτό που πραγματικά είναι. Η έννοια της Ελλάδας και του Έλληνα/Ελληνίδας, η έννοια της δημοκρατίας, η άρνηση να αντιληφθείς την ενασχόληση με το κοινωνικό γίγνεσθαι ως μια σειρά από συγκρούσεις, η άκριτη αποδοχή εννοιών όπως προδοσία, διαφθορά κτλ. Και σίγουρα μπορεί να υποστηρίξει κανείς πως η αντίληψη της οικονομικής κρίσης και της απο-νομιμοποίησης της πολιτικής που βιώνουμε, μυστικοποιείται εξίσου αν γίνεται κατανοητή ως αποτέλεσμα  διεφθαρμένων πολιτικών. Αυτονόητο είναι, και το  έχουμε ξαναπεί, πως δεν είμαστε ενάντια στο χρήμα επειδή το αφεντικό έχει κρυφό λογαριασμό στην Ελβετία.

Όμως (αντιγράφοντας μια φορά ακόμα έναν νεαρό σιτού) η κάθε άρνηση βεβαιώνεται κάπου αλλού. Και όσο και αν είναι εύκολο να εντοπιστούν οι αρνήσεις, άλλο τόσο δυσκολευόμαστε να αναγνωρίσουμε την βεβαίωση από την οποία προέρχονται ή στην οποία καταλήγουν.

Ακούμε και διαβάζουμε λοιπόν πως βασική κριτική στους αγανακτισμένους αποτελεί το γεγονός ότι το κάλεσμα τους έγινε μέσω του facebook. Πραγματικά πρόκειται περί σκανδάλου. Είναι όντως απογοητευτικό να οργανώνεται μια συγκέντρωση μέσω του facebook, με όλη την αλλοτρίωση και την ψευδο-επικοινωνία που συνεπάγεται τούτο το μέσο του σατανά. Πάλι καλά που υπάρχει το indymedia και τα χιλιάδες blogs που μας δίνουν την δυνατότητα, αληθινά και αδιαμεσολάβητα, να κριτικάρουμε μέχρι τελικής πτώσης την μοντέρνα αποστείρωση που προκύπτει από το διαδίκτυο...

Παρατηρήσαμε πως ανάμεσα στους εχθρούς των κινητοποιήσεων επικρατεί και η άποψη ότι το ετερόκλητο του πλήθους είναι ενδεικτικό της ασυναρτησίας του. Δυσκολευόμαστε να οριοθετήσουμε αυτή την κριτική σε σωστά πλαίσια. Και αυτό γιατί δεν είναι σαφές ποιο ακριβώς, και με τι όρους, είναι το αντίθετο του ετερόκλητου, ή τέλος πάντων πως ορίζεται το συνεκτικό ενός πλήθους. Γιατί εμείς δεν έχουμε δει συνοχή ούτε στις απεργιακές κινητοποιήσεις (και εκεί εμφανίζονται κατά καιρούς ελληνικές σημαίες), ούτε και στον ίδιο τον χώρο. Και ίσως είναι καλύτερα και έτσι, γιατί (χωρίς καμμία διάθεση μεταμοντέρνας μπουρδολογίας) η έννοια της συνοχής στους κοινωνικούς αγώνες, στον βαθμό που παραμένει αρνητική (δηλαδή ορίζει απλά το αντίθετό της) περπατάει έναν επικίνδυνο μονοπάτι. Ας το πούμε και αλλιώς: δεν είμαστε ενάντια στην συνοχή, αλλά είναι αναγκαστικό να την ορίσεις. Ειδάλλως παραμένει μεταφυσική και προιόν της παλιάς πολιτικής. Αναζητά να εξομαλύνει τις συγκρούσεις για να εμφανιστεί ενωτική, αλλά στην διαδρομή παρασέρνει την κριτική αντίληψη και την σέρνει αλυσοδεμένη πίσω από το κάρο μιας κοινότητας οριζόντιου ελέγχου. Και συνεπώς δεν διαφέρει από την τζούφια, ντεμεκ αντίληψη του "όλοι μαζί είμαστε" των αγανακτισμένων. Απλά μετατοπίζει το κέντρο βάρους σε άλλα φαντασιακά σχήματα: είμαστε όλοι μαζί γιατί είμαι εδώ με τους φίλους μου, την παρέα μου, την πολιτική μου ομάδα, την ιδεολογία μου. 

Μια άλλη κατηγορία που είδαμε να εκφράζεται ενάντια στους αγανακτισμένους "εν χορώ", είναι πως δεν προσφέρουν καμμία εναλλακτική πρόταση για την κρίση και αρκούνται σε γηπεδικού τύπου συνθηματολογίες. Σωστό. Πάλι καλά που έχουμε την αριστερά και τον αναρχικό χώρο και τις εμπεριστατωμένες αντιλήψεις περί κρίσης. Θα ήταν πραγματικά κρίμα τέτοιες βαθυστόχαστες και διεισδυτικές αναλύσεις που τόσο καιρό επεξεργάζεται η αριστερά και ο χώρος να πάνε χαμένες επεδή οι "αγανακτισμένοι" του συντάγματος τις αγνοούν επιδεικτικά.

Σημαντικό ρόλο έχει παίξει το γεγονός πως μεγάλη μερίδα διάφορων τσογλανιών των ΜΜΕ έχουν αγκαλιάσει τους "αγανακτισμένους". Και σίγουρα αυτή η στάση είναι ενδεικτική κάποιων πραγμάτων. Αλλά δεν νιώθουμε ότι αυτό φτάνει σαν γεγονός για να καταδικάσει εξ' ολοκλήρου το φαινόμενο. Η διαφωνία έχει περισσότερο να κάνει με μια αντίληψη για τα ΜΜΕ παρά με τους "αγανακτισμένους" καθ' εαυτούς. Στα πλαίσια της ευρύτερης από-νομιμοποίησης των ΜΜΕ, τα διάφορα τσιράκια προσπαθούν να προσεγγίσουν μια κοινωνία που τους φτύνει καλλωπίζοντας τις ασχημόφατσες τους. Και μέχρι στιγμής, δεν έχει κανένα λόγο, ούτε ο Πρετεντέρης, ούτε και κανένας άλλος, να εναντιωθεί έμπρακτα σε ό,τι συμβαίνει. Αλλά θεωρούμε λάθος να λαμβάνεται αυτό το γεγονός ως κριτήριο για την αντίληψη μας ως προς τις κινητοποιήσεις, αν μη τι άλλο λόγω της μικρής χρονικά διάρκειας τους. Αν πιστεύουμε πως τα ΜΜΕ ουδέποτε εξέφρασαν την πραγματικότητα αδιαμεσολάβητα, γιατί ξαφνικά δεχόμαστε τις αντιλήψεις τους τοις μετρητοίς; Είναι δεδομένο πως αν οι κινητοποιήσεις αυτές αποκτήσουν με τον χρόνο χαρακτηριστικά διαφορετικά, παρεκτραπούν από το ειρηνικό τους προσωπείο, και κατασταλλούν από το Κράτος (όπως έγινε και στην Βαρκελώνη), όλα τα ΜΜΕ θα πάψουν να τις σιγοντάρουν. Η αλλαγή αυτή όμως δεν έχει να κάνει με τα ΜΜΕ αλλά με διεργασίες που θα συμβούν στο εσωτερικό της κινητοποίησης. Εκεί βρίσκεται ο πυρήνας μιας βάσιμης κριτικής.

Αξίζει άραγε να ασχοληθεί κανείς με τις κατηγορίες περί του μη-βίαιου χαρακτήρα των κινητοποιήσεων; Ίσως μόνο και μόνο για να επαναληφθεί πως η βία δεν είναι ζήτημα αρχών. Δεν έχει απολύτως κανένα νόημα να είσαι κατά της βίας, όπως δεν έχει εξίσου και κανένα απολύτως νόημα να είσαι υπερ της. Η βία είναι ένα μέσο, με συγκεκριμένα αποτέλεσματα, το οποίο χρησιμοποιείς ή όχι ανάλογα με τις περιστάσεις και ανάλογα, πάνω από όλα, με το περιεχόμενο το οποίο προσπαθείς να προωθήσεις. Είναι τελείως αδιάφορο και άκυρο να υποστηρίζει κανείς την βία γενικά, όπως και να την απεχθάνεται γενικά. Προφανώς, εάν οι κινητοποιήσεις στο σύνταγμα φτάσουν σε ένα επίπεδο που θα πρέπει να αποφασίσουν αν θα τους σπάσουν τα κεφάλια ανενόχλητα ή αν θα αντισταθούν, το ζήτημα θα έχει άλλη βαρύτητα. Και προφανώς είναι προβληματικό να ανοίγει μια διαδικασία κλείνοντας ζητήματα με βάση αφηρημένες και -ίσως- αντιδραστικές αρχές. Αλλά θεωρούμε εξίσου προβληματικό να κριτικάρεται το ξεκίνημα μιας κινητοποίησης με βάση το γεγονός πως δεν έχει βίαια χαρακτηριστικά. Μια τέτοια κριτική φλερτάρει με την βία ως αυτοσκοπό, και απλά επαναφέρει έναν φετιχισμό που είναι τόσο αδιάφορος όσο και η μή-βίαιη ιδεολογία.

Ενδιαφέρον έχει και ο τρόπος που οι κινητοποιήσεις των "αγανακτισμένων" κριτικάρονται επειδή αρνούνται τα κόμματα και τον συνδικαλισμό. Εδώ ο χώρος θυμήθηκε ξαφνικά πως καλή η κριτική στα κόμματα και στο συνδικαλισμό, αλλά μονάχα όταν την κάνουμε εμείς. Γιατί αλίμονο, μια κριτική σε αυτές τις συμμορίες που εμείς δεν έχουμε πάψει να κράζουμε, ενδέχεται να εμπεριέχει και μια ιστορική άρνηση των εργατικών αγώνων και των επιτυχιών τους. Η μετατόπιση είναι εμφανής: σωστή η κριτική, λάθος τα υποκείμενα που την εκφράζουν. Εμείς, και μόνο εμείς, έχουμε το μονοπώλιο της κριτικής σκέψης.

Κάπου εδώ βρίσκεται για εμάς η ρίζα του προβλήματος: η κριτική που γίνεται στους "αγανακτισμένους" έχει ως αφετηρία και ως τερματισμό τον κάθετο και συμπαγή καθορισμό ενός συγκεκριμένου υποκειμένου το οποίο βρίσκεται πίσω από τις κινητοποιήσεις. Εδώ αρχίζουν και εδώ τελειώνουν όλα. Από την στιγμή που έχουμε ορίσει το υποκείμενο που δραστηριοποιείται, ό,τι και να κάνει θα είναι λάθος. Ακόμα και αν κάνει κάτι το οποίο μοιάζει τόσο πολύ το γαμημένο σε αυτά που κάνουμε και εμείς. Όπως και να έχει, οι "αγανακτισμένοι" παραείναι πρόσφατο φαινόμενο για να έχει οριοθετημένα υποκείμενα. Και ο μόνος λόγος που βλέπουμε εμείς για να τους κριτικάρει κάποιος σαν να είναι όντως οριοθετημένα υποκείμενα, είναι επειδή έχει ήδη μια άποψη διαμορφωμένη για οποιονδήποτε δεν ανήκει στο συνάφι του.

Ο ορισμός και η κριτική ενός υποκειμένου, και συνεπώς της κοινότητας που δημιουργεί στην δραστηριοποίηση του, είναι ταυτόχρονα και ένας αρνητικός ορισμός της κοινότητας από την οποία προέρχεται η κριτική. Συγνώμη λοιπόν σύντροφοι, αλλά κάτι έχετε υπολογίσει λάθος. Τα λάθη και τα προβλήματα των "αγανακτισμένων" είναι υπαρκτά και φανερά. Αλλά δεν φτάνουν για να εξιλεώσουν ούτε την αριστερά ουτε και τον χώρο, ειδικά δε όταν πολλά από αυτά ανήκουν στην ίδια σφαίρα, και προκύπτουν αναγκαστικά από την οποιαδήποτε κοινωνική δραστηριοποίηση και τις αντικειμενικές συνθήκες που την περιβάλλουν.

Όσον αφορά τους αριστερούς και αναρχικούς που συμμετέχουν ενθουσιασμένοι στις κινητοποιήσεις, ένα κοινό μοιάζουν να συμμερίζονται: ότι συμμετέχουν για να μην επιτρέψουν στους φασίστες να καπελώσουν, ότι συμμετέχουν γιατί νιώθουν πως άνθρωποι με εμπειρία και γνώσεις πάνω στην πολιτική μπορούν να συνεισφέρουν προς στην σωστή κατεύθυνση, ότι συμμετέχουν, εν τέλει, για να διαδώσουν τις σωστές ιδέες.

Εδώ συναντιούνται οι κριτές και οι υποστηρικτές των αγανακτισμένων: κοινός τόπος και των δύο η αλλαζονεία ότι εμείς έχουμε βρει την άκρη την σωστή, και είτε απέχουμε κατηγορώντας τους υπόλοιπους ότι δεν την έχουν πάρει χαμπάρι εδώ και χρόνια, είτε συμμετέχουμε για να τους την μεταδώσουμε. Η αντίληψη ίσως να αποκτά μεγαλύτερη βαρύτητα αν υποστηρίζεται από μια πραγματικότητα πέρα από τον εαυτό μας και το φαντασιακό που έχουμε οικοδομήσει. Με κάποιες αξιώσεις, δηλαδή, αντικειμενικότητας. Αλλά αν και υπάρχουν τέτοια στοιχεία στον ανατρεπτικό χώρο, στην μέχρι στιγμής αντιμετώπιση των "αγανακτισμένων" δεν τα συναντήσαμε πουθενά.